DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Hasan Karal: “Çiftçinin maliyeti yüzde 30 artıyor, buğdaya yüzde 22, arpaya yüzde 16 zam yapılıyor”

DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Hasan Karal, tarımsal üretimde artan maliyetlere karşılık kamu kurumları tarafından açıklanan ürün alım fiyatlarının yetersiz kaldığını belirterek konuyu Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşıdı. Karal, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığına 13 soruluk yazılı soru önergesi sundu.

Mazot, gübre, ilaç, tohum, elektrik, sulama, işçilik, nakliye ve finansman giderlerindeki yükselişe dikkat çeken Karal, üreticinin karşı karşıya kaldığı maliyet baskısının alım fiyatlarına yeterince yansıtılmadığını ifade etti.

“Maliyet belli, enflasyon belli, çiftçinin gideri belli”

Tarımsal ürünlerin alım fiyatlarının hangi ekonomik kriterlere göre belirlendiğinin kamuoyuna açıklanması gerektiğini vurgulayan Karal, şu ifadeleri kullandı:

“Maliyet belli, enflasyon belli, çiftçinin gideri belli. Devlet bütün bu rakamları biliyor. Buna rağmen alım fiyatı neden maliyet artışının altında açıklanıyor? Bunun ekonomik gerekçesi nedir, çiftçiye ne faydası vardır?”

Karal, üreticilerin yalnızca maliyetlerini karşılayacak değil, geçimlerini sağlayarak bir sonraki üretim dönemine hazırlanabilecekleri bir gelir düzeyine ulaşmalarının da tarım politikalarının temel hedefleri arasında bulunması gerektiğini belirtti.

“Tarımsal girdi fiyatları yüzde 30,28 arttı”

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) son verilerine işaret eden Karal, yıllık enflasyonun yüzde 29,77, Tarımsal Girdi Fiyat Endeksindeki artışın ise yüzde 30,28 olduğunu aktardı.

Toprak Mahsulleri Ofisinin (TMO) 2026 yılı alım fiyatlarını değerlendiren Karal, buğdayda fiyat artışının yaklaşık yüzde 22, arpada ise yüzde 16 seviyesinde kaldığını kaydetti.

Karal, tarımsal girdi fiyatları ile ürün alım fiyatları arasındaki farkın üreticinin gelirini doğrudan etkilediğini belirterek, fiyatların belirlenmesinde kullanılan maliyet hesaplarının açıklanmasını istedi.

Fındık, kuru üzüm ve tütün fiyatlarını da gündeme getirdi

Hasan Karal, alım fiyatlarındaki değişimin yalnızca hububat üreticilerini değil, farklı tarım ürünleri yetiştiren çiftçileri de etkilediğini ifade etti.

Fındıkta Giresun kalite ürünün kilogram fiyatının 200 liradan 255 liraya, Levant kalite ürünün ise 195 liradan 250 liraya yükseltildiğini belirten Karal, her iki üründeki artışın yaklaşık yüzde 28 düzeyinde gerçekleştiğini bildirdi.

9 numara çekirdeksiz kuru üzümün kilogram fiyatının 120 liradan 95 liraya gerilediğine dikkat çeken Karal, Adıyaman tütününde ise 2025 yılında yaklaşık 230 lira olan kilogram fiyatının 2026'da 260 lira seviyesine çıktığını kaydetti.

Karal, tütün piyasasında alımların yer yer 190 liraya kadar düştüğünün ifade edildiğini belirterek üreticilerin fiyat istikrarsızlığıyla karşı karşıya kaldığını dile getirdi.

“Üretimin devamlılığı riske giriyor”

TMO'nun alım politikalarının üreticiyi tarımsal faaliyette tutma hedefi açısından değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Karal, artan maliyetlerin tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini tehdit ettiğini savundu.

Karal, şunları söyledi:

“Üretim maliyetlerinin ağır biçimde arttığı bir dönemde açıklanan bu fiyatlar, üreticinin emeğinin karşılığını alıp alamadığı sorusunu büyütüyor. Girdi maliyetleri yükselirken alım fiyatlarının aynı ölçüde artmaması üreticinin gelirini eritiyor ve üretimin devamlılığını riske atıyor. Bu mesele yalnızca çiftçinin geçim meselesi değildir; Türkiye’nin tarımsal üretim kapasitesi ve gıda arz güvenliği meselesidir.”

Üretim maliyetlerinin altında veya bu maliyetlere çok yakın seviyelerde açıklanan fiyatların çiftçinin üretime devam etmesini zorlaştırdığını belirten Karal, üretici gelirlerinin korunmasına yönelik politikaların önemine dikkat çekti.

“Çiftçi kazanamıyor, vatandaş da ucuza alamıyorsa bu sistemde kim kazanıyor?”

Tarımsal ürünlerin üreticiden çıkış fiyatı ile tüketiciye ulaşan satış fiyatı arasındaki farklılığa da değinen Karal, üretici ve tüketicinin aynı anda ekonomik baskı altında kalmasının nedenlerinin araştırılması gerektiğini ifade etti.

“Çiftçi kazanamıyor, vatandaş da ucuza alamıyorsa bu sistemde kim kazanıyor?” diye soran Karal, tarımsal ürünlerin pazarlama ve dağıtım süreçlerindeki fiyat farklarının açıklığa kavuşturulmasını istedi.

Karal, üreticinin bütün maliyet ve üretim risklerini üstlenmesine rağmen ürününü düşük fiyatla satmak zorunda kaldığını, aynı ürünün tüketiciye çok daha yüksek bedellerle ulaşmasının ise mevcut piyasa yapısına ilişkin soruları artırdığını belirtti.

“Üreticinin gerçek maliyeti nasıl hesaplanıyor?”

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'ya yönelttiği soru önergesinde kamu kurumlarının alım fiyatlarını belirlerken kullandığı hesaplama yöntemlerini sorgulayan Karal, mazot, gübre, tohum, ilaç, elektrik, sulama, işçilik, kira ve finansman giderlerinin tamamının maliyet hesabına dahil edilip edilmediğini sordu.

Karal, tarımsal girdi maliyetlerindeki yükseliş ile ürünlere uygulanan fiyat artışları arasındaki farkın hangi ekonomik gerekçeye dayandığının açıklanmasını talep etti.

Üreticinin yalnızca maliyetlerini karşılamasının yeterli olmadığını vurgulayan Karal, Bakanlığın çiftçi için bir “üretici kârı” veya “refah payı” hesabı bulunup bulunmadığını ve varsa bu oranın ne olduğunu da gündeme taşıdı.

“TMO'nun fiyat politikaları kimin lehine sonuç doğuruyor?”

TMO'nun temel görevlerinden birinin üreticiyi piyasa koşulları karşısında korumak olduğunu hatırlatan Karal, açıklanan fiyatların üretici yerine tüccar, sanayici veya aracılar lehine sonuç doğurup doğurmadığının araştırılmasını istedi.

Karal, Bakanlığa alım fiyatlarının piyasa üzerindeki etkilerine ilişkin herhangi bir analiz yapılıp yapılmadığını sorarak üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkının azaltılması amacıyla 2026 yılında atılan somut adımların açıklanmasını talep etti.

“Son 10 yılda kaç çiftçi üretimden vazgeçti?”

Tarımsal üretimden çekilen çiftçi sayısını da Meclis gündemine taşıyan Karal, son 10 yılda tütün, buğday, arpa, mısır, ayçiçeği, üzüm, fındık, çay ve şeker pancarı üretiminden vazgeçen veya Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydını sonlandıran üreticilerin sayısını sordu.

Karal, söz konusu ürünlerin ekim alanlarında meydana gelen daralmanın da ürün bazında açıklanmasını istedi.

Üretimden uzaklaşmanın yalnızca çiftçilerin ekonomik durumunu değil, Türkiye'nin uzun vadeli tarımsal üretim kapasitesini de etkileyebileceğine dikkat çekti.

“Yerli üretici yerine ithalata kaynak aktarılmasının gerekçesi nedir?”

Soru önergesinde tarımsal ithalat politikalarına da yer veren Karal, yerli üreticinin maliyetlerini karşılayacak fiyatların sağlanması yerine aynı veya benzer ürünlerin ithalat yoluyla temin edilmesinin ekonomik gerekçesini sordu.

Karal, Bakanlığın ithalatı yerli üretime tercih eden herhangi bir maliyet hesabı veya politika yaklaşımı bulunup bulunmadığının açıklanmasını istedi.

Yerli üreticinin artan maliyetler karşısında gelir kaybına uğradığı bir ortamda ithalata kaynak aktarılmasının, Türkiye'nin orta ve uzun vadede tarımsal dışa bağımlılığını artırma riskinin değerlendirilip değerlendirilmediğini de gündeme getirdi.

“Çiftçi ekim yapmadan önce ürününün fiyatını bilmeli”

Tarımsal üretimde fiyat belirsizliğinin çiftçilerin üretim kararlarını etkilediğine işaret eden Karal, alım fiyatlarının gerçek üretim maliyetine makul bir üretici kârı eklenerek belirlenmesini güvence altına alacak kalıcı ve şeffaf bir sistem kurulup kurulmayacağını sordu.

Karal, çiftçinin ekim yaptıktan aylar sonra ürününü hangi fiyata satacağını öğrenmesi yerine, üretim kararını verirken ekonomik koşulları öngörebilmesi gerektiğini belirtti.

Bu kapsamda Bakanlığın ekim öncesinde taban fiyat veya gelir garantisi açıklanmasına yönelik bir çalışması olup olmadığının yanıtlanmasını istedi.

“Türkiye'nin gıda güvenliği nasıl korunacak?”

Önergesinin son bölümünde mevcut alım fiyatı politikalarının sürdürülebilirliğini sorgulayan Karal, üreticinin maliyetlerini karşılayamadığı bir sistemde tarımsal üretimin nasıl devam ettirileceğinin açıklanmasını talep etti.

Karal, Bakanlığın çiftçilerin üretimden uzaklaşmasına karşı hangi tedbirleri planladığını ve Türkiye'nin tarımsal üretim kapasitesi ile gıda arz güvenliğinin nasıl korunacağını sordu.

Mevcut alım fiyatı politikalarının amacının üreticiyi üretimde tutmak olduğunu hatırlatan Karal, çiftçilerin hasat dönemlerinde zarar ettikleri, borçlandıkları ve üretimden çekildikleri yönündeki sorunların Bakanlık tarafından nasıl değerlendirildiğinin de açıklığa kavuşturulmasını istedi.